Odpowiedzialność karna członków zarządu związana z wykonywanymi funkcjami

odpowiedzialność członków zarządu Temat być może odległy (czego wszystkim członkom zarządów życzę J), ale ważne jest w mojej ocenie to, by każdy z osób piastujących taką funkcję wiedział jakie są przesłanki do powstania takiej odpowiedzialności. Nie będę jednak analizować każdego z przepisów, który mógłby stać się podstawa odpowiedzialności a jedynie przestępstwo tzw. nadużycia zaufania przez funkcjonariusza.

 

Jaka jest podstawa odpowiedzialności?

Podstawę taką stanowi aktualnie m.in. art. 296 kodeksu karnego. Jest to odpowiedzialność karna za nadużycie zaufania przez członków zarządu.

 

Zgodnie z tym przepisem:

  • 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
  • 1a. Jeżeli sprawca, o którym mowa w § 1, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
  • 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 1a działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
  • 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę majątkową w wielkich rozmiarach, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
  • 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

  • 4a. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa określonego w §1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.
  • 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie naprawił w całości wyrządzoną szkodę.

Dla powstania odpowiedzialność na podstawie w/w przepisu konieczne jest spełnienie następujących znamion:

  • umyślność;
  • nadużycie uprawnień lub niedopełnienie ciążącego obowiązku (a więc tak działalnie jak i zaniechanie);
  • wyrządzenie znacznej szkody majątkowej.

 

Relacja art. 296 KK do nieobowiązującego art. 585 KSH

Historycznie, wskazać należałoby, że 13 lipca 2011 roku został uchylony przepis art. 585 § 1 ksh, zgodnie z którym „kto, biorąc udział w tworzeniu spółki handlowej lub będąc członkiem jej zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej albo likwidatorem, działa na jej szkodę – podlega karze pozbawienia wolności do lat 5 i grzywnie. Par.2 stanowi , iż tej samej karze podlega, kto osobę wymienioną w §1 nakłania do działania na szkodę spółki lub udziela jej pomocy do popełnienia przestępstwa”.

Przepis ten rodził wiele problemów i skutkował rozszerzeniem odpowiedzialności członków zarządu, bowiem penalizowane było nie samo konkretne wyrządzenie szkody ale już sprowadzenie stanu, który groził (sic!) powstaniem takiej szkody.

Tego przepisu aktualnie już nie ma.

 

Istotą rozważanego przestępstwa jest karalne działanie określonej osoby na szkodę spółki handlowej. Stąd przestępstwo to można także określać mianem „karalnej niegospodarności„. Przepis art. 296 KK generalnie odnosi się do głównej patologii gospodarczej w postaci sprzeniewierzenia, czy też nadużycia zaufania przez zarządcę, tj. osobę upoważnioną do zajmowania się sprawami gospodarczymi podmiotów gospodarczych (…).Przestępstwo działania na szkodę spółki z KSH, w ujęciu ogólnym, stanowi odmianę przestępstw z art. 296 KK (przestępstwo niegospodarności)(…)). Zestawione przestępstwa wykazują podobieństwa nie tylko na poziomie ich ratio legis, lecz także w zakresie treści i funkcji ich znamion (tak np. S. Sołtysiński, [w:] Sołtysiński, Szajkowski, Szwaja, Komentarz KH, s. 1259-1262).(…) . Jednocześnie należy zauważyć, że norma zawarta w omawianym przepisie karnym [art. 585 KSH] nie kryminalizuje wyrządzenia szkody. Jeżeli więc niekorzystna umowa gospodarcza doprowadza do szkody, to odpowiednie zachowanie sprawcy należy rozpatrywać w kontekście art. 296 KK.” (Za R.Zawłocki [w:] Sołtysiński, Szumański, Szwaja, Komentarz KSH, t. III, wyd 2, Warszawa 2008).

Dobro chronione w art. 296 KK

Dobrem chronionym na podstawie art. 296 k.k jest prawidłowość obrotu gospodarczego. Nie jest to jednak jedyny przedmiot ochrony. Przepis art. 296 k.k. ma za zadanie chronić także swego rodzaju zaufanie, które wynika ze stosunku powstałego na podstawie przepisu ustawy, decyzji właściwego organu lub umowie, upoważniającego do zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej.

Kto może popełnić przestępstwo?

Podmiot przestępstwa, o którym mowa w art. 296, określony został przez podanie treści obowiązków i uprawnień ciążących na sprawcy (tj. zajmowania się sprawami majątkowymi lub działalnością gospodarczą), wskazania podmiotów, dla których te obowiązki i uprawnienia mają być spełniane (osoba fizyczna , osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie posiadające osobowości prawnej), oraz podstaw prawnych, na jakich dana osoba podejmuje obowiązki lub uzyskuje uprawnienia (przepis ustawy, decyzja właściwego organu, umowa).

 

Co jest karane ?

W przepisie jest mowa o:

  • nadużyciu uprawnień lub
  • niedopełnieniu ciążącego obowiązku

skutkiem których następuje wyrządzenie znacznej szkody majątkowej.

Kompetencje zarządu są ujęte w sposób bardzo szeroki, mamy w KSH domniemanie kompetencji zarządu, gdy dany zakres spraw nie został przekazany innemu organowi spółki przez ustawę czy to przez statut.

„Dlatego też w odniesieniu do przypadków niedookreślenia zakresu uprawnień i obowiązków, jako dodatkowe kryterium przyjmować należy cywilnoprawną figurę wzorcowego „racjonalnego gospodarza” lub „sumiennego kupca” czy „dobrego gospodarza”. Pojęcie to oznacza człowieka, który własnym sprawom poświęca wystarczająca staranność i przezorność, przez co zmierza do ich najkorzystniejszego prowadzenia. Dobry gospodarz cechuje się odpowiednim przygotowaniem teoretycznym oraz doświadczeniem praktycznym. W sytuacjach podejmowania konkretnych decyzji majątkowych lub gospodarczych kierują się racjonalnością postępowania, która zmierza do uzyskania uzasadnionych i możliwych do osiągnięcia korzyści ekonomicznych oraz nastawieniem mającym na celu dobro i interesu podmiotu, który reprezentuje.(…) ” (P. Kardas , Kodeks Karny – część szczególna , komentarz do art. 278-363 Kodeksu Karnego pod red. Andrzeja Zolla).

Czym jest szkoda w rozumieniu art. 296 KK?

Definiując pojęcie szkody odwołać należy się do doktryny kodeksu cywilnego.

„Szkoda to uszczerbek w prawnie chronionych dobrach (interesach) wyrażający się w różnicy pomiędzy stanem dóbr, jaki już istniał i jaki mógłby następnie w normalnej kolei rzeczy wytworzyć się, a stanem, jaki powstał na skutek zdarzenia wywołującego zmianę w dotychczasowym stanie rzeczy, z którym to zdarzeniem ustawodawca wiąże powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej” (Z. Radwański, Zobowiązania – część ogólna, cz. 1, s. 214-215).

A więc dla spółki szkodą taką może okazać się każda negatywna różnica w jej interesach, o ile zostanie wykazane, że wynika ona właśnie z takiego nadużycia lub niedopełnienia obowiązków.

Szkoda taka obejmuje zarówno:

  • szkodę rzeczywistą (damnum emmergens);
  • utracone korzyści (lucrum cessans).

Podsumowując

Przestępstwo karalnej niegospodarności wymaga wykazania, iż dany członek zarządu swoim nadużyciem uprawnień lub niedopełnieniem ciążącego obowiązku spowodował powstanie w spółce znacznej szkody majątkowej. Pamiętajmy, że ta ocena zależeć będzie w konkretnej sytuacji od porównania owego zachowania danego członka zarządu z obowiązującymi w spółce regulaminami (regulamin walnego zgromadzenia, rady nadzorczej, zarządu), a nadto z konfrontacji konkretnego zachowania z cywilnoprawnym wzorcem „racjonalnego gospodarza” lub „sumiennego kupca”.

Joanna Mizińska

Email this to someoneShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterDigg thisPin on Pinterest

Prześlij komentarz

  

  

  


sześć × 1 =